ITO Ticaret logo
  • EURO6,67
    % -1,94
  • DOLAR5,75
    % -1,93
  • ALTIN227,83
    % 1,05

Dış ticarette son durum

Hikmet Baydar

Paylaş
Yayınlanma tarihi: 05 Şubat 2018 Pazartesi
AA + -

Türkiye İstatistik Kurumu, 31 Ocak 2018 günü, Aralık 2017 dış ticaret istatistiklerini yayınladı. Bu veriler, ülkemizin dış ticaretteki performansını açıkça bize gösteren önemli detaylar içeriyor. Öyle ki, gerek rakamsal gerekse oransal değişim çok önemli olmakla beraber, özellikle dış ticaret açığı ve ihracatın ithalatı karşılama oranı ile ilgili değişim son derece dikkat etmemiz gereken bir husustur. Açık arttıkça, ihracat ithalatı karşılayamadıkça kurların yukarı gitme riski de artar.

Geçtiğimiz dönemlerde ihracatı ikame edecek ürünlerin üretilmesi için bir dizi teşvik açıklandı. Bu konuda ciddi destekler ifade edildi. Ancak yatırım ve üretim maalesef kısa vadede gerçekleşebilecek bir konu değil. O yüzden, özellikle büyük sanayi yatırımları yıllar sürebiliyor, verilen teşviğin ekonomiye etkisi uzun vadede netleşebiliyor. Burada değinmemizin nedeni aşağıda detaylı açıklayacağımız gibi dış ticaret dengesinde bozulma olmasından teşviklerin bir işe yaramadığı anlamının acelece çıkarılmasını istemememizdendir.

Son veriler Aralık 2017 ayına ait olduğu için yıllık bazda değerlendir-memize de olanak tanıyor.

İhracat, 2017 Aralık ayında, 2016’nın aynı ayına göre yüzde 8.6 artarak 13 milyar 878 milyon dolar, ithalat yüzde 25.4 artarak 23 milyar 84 milyon dolar olarak gerçekleşti. Aralık ayında dış ticaret açığı yüzde 63.5 artarak 9 milyar 206 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2016 Aralık ayında yüzde 69.4 iken, 2017 Aralık ayında yüzde 60.1’e düştü.

10 milyar dolar açık var. İhracat yetişemiyor. Aradaki fark ilk etapta iç talebe üretimi desteklemek amacıyla yapılan alımlardan kaynaklanıyor gibi yorumlanabilir. Ama Güneydoğu’da ve birçok yerde yapılan sınır ötesi satışın ne kadarı resmi? Bence ciddi veri eksikliği var. Dışarı satışın önemli bir bölümü resmi olmayabilir.
Kaldı ki, Laleli ve Aksaray/İstanbul çevresinde yabancılara yapılan peşin satışların hangisine fatura vb evrak veriliyor? Bu satışlar dövizle yapılıyor.
Kısacası kayıt dışılığın üzerine gidilemezse bu verileri daha çok görürüz.

Bu kadar büyük miktarda cari açık gerçekten olsaydı dövizi tutmak mümkün olamazdı. Kaldı ki, dövizi tutmak için herhangi bir politika da yok. Kurlar adeta veri olarak alınıyor. Oysa birçok veriyi bozan sebep olarak nedense algılanamıyor.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2017 Aralık ayında bir önceki aya göre ihracat yüzde 1, ithalat yüzde 12.2 arttı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise 2017 Aralık ayında önceki yılın aynı ayına göre ihracat yüzde 11.8, ithalat yüzde 29.6 arttı. Yani döviz sebebi 3.60’lardan 4.3480’lere kadar yükseldiği halde ihracatta bir şey yapamamışız ama ithalat almış başını gitmiş. Bu pek inandırıcı gelmiyor. Şimdi Maliye kayıt dışı yabancıya satışların üzerine ciddi şekilde gitmeli. Özellikle Güneydoğu ve İstanbul Aksaray ve Laleli bölgesinde. O zaman veriler daha anlamlı olacak.

Eğer yukarıdaki veriler yüzde 100 resmi çalışan bir ekonomide olsaydı, dövizde yeni bir krizin de düğmesine basılmış olurdu.

Üzüldüğümüz nokta, bu verileri yüzde 100 resmi çalışan bir ekonominin verileri sanıp ülkemizi riskli kategorisine sokarak uzun vadeli yatırımın önünü kesmek için kullanabilecekleri noktasıdır.