Peki, petrol fiyatları neden artıyor?

Cüneyt Başaran

Paylaş LinkedIn E-posta
Yayınlanma tarihi: 28 Mayıs 2018 Pazartesi
AA + -

Brent petrol son 1 yıl içinde yüzde 50 artarak, varil fiyatı 80 dolara yükseldi. Bu seviye brent petrolde son 4 yılın en yüksek fiyatına tekabül ediyor.

Gelin petrol fiyatlarını yukarı atan sebeplere birlikte göz atalım.

OPEC VE RUSYA TARAFINDAN UYGULANAN ÜRETİM KESİNTİLERİ

Bilindiği üzere OPEC ülkeleri 2017’de ‘petrol üretiminde kesintiye gitme’ kararı aldı. Bu karara daha sonra Rusya da katıldı. Küresel üretimin yüzde 40’nın yapıldığı bahsi geçen iki bloğun aldığı karar, bütün dünyada şok etkisi yarattı. Alınan karara göre günlük ortalama 1.8 milyon varillik daha az üretim yapılacaktı. Nitekim hem OPEC hem de Rusya sözünün arkasında durdu ve bugüne kadar kesintiler devam etti. Bugünkü 80 dolar varil başına fiyatın oluşmasında yapılan kesintilerin büyük etkisi var.

KÜRESEL EKONOMİDE TOPARLANMA SONRASI ARTAN PETROL TÜKETİMİ

2017 sonunda, küresel ölçekte günlük ortalama 97.8 milyon varil petrol tüketimi yapılmış. ABD’nin yüzde 2.9, AB’nin ise yüzde 2.4 seviyesine çıkan büyüme beklentileri sonrasında ilk 5 ay itibariyle tüketim günlük ortalama 99.3 milyon varile kadar çıkmış durumda. Diğer yandan Uluslararası Enerji Ajansı, artan fiyatlar sonrasında 2018’in kalan yarısı için tüketimin günlük 100 bin varil düşeceğini hesaplıyor. Ancak OPEC’in kesintisinin devamı durumunda, bu düşüş fiyatları pek etkileyecek gibi durmuyor.

JEOPOLİTİK RİSKLER

Petrol üretim bölgelerinde yaşanan toplumsal huzursuzluk, terör, ekonomik kriz gibi vakalar Libya, Nijerya ve Venezuela gibi ülkelerin üretim kapasitelerini negatif etkiliyor. Saydığım ülkelerde o ya da bu sebeple toplam günlük 200-300 bin varillik günlük üretim kayıpları olduğu hesaplanıyor. Bir de bunun yanına 3.8 milyon varil üretimiyle OPEC’in 3. büyüğü olan İran’a, olası yaptırımlar ile eklenebilecek 400- 500 bin varillik üretim kesintileri eklenirse, arz taraflı sıkıntı daha net ortaya çıkar. Bu listeyi bir miktar daha uzatabiliriz. Ancak arz taraflı öne çıkan en büyük riskler yukarıdaki gibi sıralanıyor.

Fiyatları yukarı iten arz kesintilerine karşı petrol ithalatçılarının baktığı bir konu ise ABD’de son 3-4 yılda hızla artan kayaç petrolünün üretiminde daha fazla artış olabilme ihtimali. ABD’nin 1 yıl önce günlük 9 milyon varil olan üretimi, bugün 10.7 milyon varile çıkmış durumda. Bu artışın 1 milyon varili kayaç petrolünden geliyor. Bu artış önemli bir oran. Ancak arz tarafındaki kesintileri karşılamak için yeterli değil. Ayrıca ABD’nin artan petrol üretimi mevcut şartlarda Kuzey Yarımküre’deki diğer petrol ithalatçıları için lojistik açısından (şimdilik) pek bir şey ifade etmiyor.

TOPARLAMAK GEREKİRSE

Küresel büyüme trendinde negatif bir değişiklik olmadığı takdirde 80 dolarlık petrol fiyatlarının kısa vadeli daha yukarı doğru gitmesi için şartlar müsait gözüküyor. Kayaç gazı gerçeği ve fiyatların kısa sürede hızlı yukarı çıkmış olmasını ihmal etmiyorum. Ancak OPEC ‘tamam’ diyene kadar kolay kolay ‘fiyatların aşağıya gelmesine oynamak’ mümkün gözükmüyor.