21. yüzyılın İpek Yolu Projesi’nde çatlak mı var?

Cüneyt Başaran

Paylaş LinkedIn E-posta
Yayınlanma tarihi: 08 Ekim 2018 Pazartesi
AA + -

Çin’in 71 ülkeyi hedefleyen ve tahmini bütçesi 1 trilyon dolar olarak hesaplanan Kuşak ve Yol Projesi, Güney Doğu Asya’yı, Afrika ve Doğu Avrupa’ya ekonomik olarak bağlamayı hedefliyor. Dünya nüfusunun yarısı ve toplam GSYH’nin de çeyreği bu projenin kapsamı içinde kalacak.
Şu ana kadar bu proje kapsamında Çinli firmaların 350 milyar dolar altyapı kontratı aldığı tahmin ediliyor.
Bu rakamın 210 milyar dolarının Çin tarafından finanse edildiği tahmin ediliyor.

ÇİN’DEN KREDİ ALIYORLAR

Bu projede en önem verilen yapılar demiryolları ve limanlar. Bu sebeple Çin, “21. Yüzyılın İpek Yolu” olarak da tabir edilen bu proje için birçok ülkede birbirinden iddialı anlaşmalara imza atıyor. Ancak bu anlaşmalar Pakistan, Tacikistan, Laos, Kırgızistan gibi alım gücü düşük ve borçlanma kapasitesi sınırlı ülkeleri zor durumda bırakmış. Bu ülkeler bahsi geçen iddialı projelerin finansmanı için yine dönüp büyük oranda Çin’den kredi alıyorlar.

İKİ ÜLKE ‘BİZ YOKUZ’ DEDİ

İlk açıklama Malezya’dan geldi. Malezya’nın yeni seçilen Başbakanı Mahathir Muhammed, Çin’in 22 milyar dolar büyüklüğündeki meşhur Kuşak ve Yol Projesi dahilinde Malezya’da yapılacak yatırım projelerini iptal ettiğini açıkladı. Başbakan Muhammed, Malezya’nın yüzde 5.2’lerin altına düşen büyüme oranı ve 1 milyar doların altına inen cari fazlası ile bir borç kapanının altına girmesinin mümkün olmadığını belirtti. Çinli şirketlerin Malezya’da yatırım yapmasına karşı olmadıklarını söyleyen Mahathir, “Bizim için şu an elzem olmayan ve artan borçlanma maliyetleriyle artık oldukça maliyetli hale gelen projeleri yapmak istemiyoruz” dedi.

Malezya’nın açıklamalarından 1 ay sonra bu sefer Pakistan’ın yeni seçilmiş hükümeti adına Başbakan İmran Khan, Çin ile “Kuşak ve Yol Projesi” kapsamında içerisinde köprüler, demiryolları, liman projelerinin bulunduğu 62 milyar dolarlık anlaşmada ciddi değişiklikler yapılmasını istedi. Khan, “Şu an acil ihtiyacımız olan bizi yüksek miktarda borçlandıracak büyük projeler değil, yeni fabrikalar, sulama ve kanalizasyon projeleri” dedi.

BUNDAN SONRA NE OLACAK?

Aslında konu sadece proje içindeki ülkelerin yüksek borçlanma zarureti karşısında geri adım atmasından ibaret değil. Batı dünyasında Kuşak ve Yol Projesi uzun süredir şüpheyle takip ediliyor. Başta Washington olmak üzere Batı başkentlerinde bu projenin “Pekin’in politik ve askeri nüfus alanını artırmak için birçok ülkeyi finansman anlamında kendisine bağımlı hale getirme” amaçlı olduğu düşünülüyor.

En son IMF Başkanı Lagarde, “Bu proje gerçekten ihtiyaç duyulan yere doğru seyahat etmeli” derken, Fransa Devlet Başkanı Macron da “Kuşak ve Yol Projesi ancak iki taraflı çalışan bir otoban olursa çalışır” diyerek rezervini koymuştu.

Anlaşılan o ki, bir yandan artan Fed faizleri, diğer yandan Trump’ın peşini bırakmadığı ‘ticaret savaşları’ ile Çin’in bu proje için elindeki imkanlar zayıflatılmaya çalışılıyor. Diğer yandan da bu projeye sıcak bakan üye ülkelere, “Dikkatli ol!” çağrısı yapılarak farklı alternatifler sunuluyor.

Çin bu kadar büyük yatırım yaptığı projeden geri adım atar mı? Malezya, Sri Lanka, Pakistan’ı diğer ülkeler takip edip ‘işi sulandırmaya’ kalkar mı?
Yaşayıp göreceğiz. Ama bu proje üzerinde büyük bir bilek güreşinin olduğu gün gibi açık.