Afrika’nın enerjisi için KÜRESEL REKABET

Dr. Muhammed Tandoğan

Paylaş LinkedIn E-posta
Yayınlanma tarihi: 06 Mayıs 2019 Pazartesi
AA + -

Küresel aktörler, Afrika’nın zengin enerji kaynaklarına göz dikti. Çin kıtadaki yatırımları ile en çok dikkat çeken ülke. ABD, her alanda olduğu gibi enerji alanında da kıtada Çin ile rekabet ediyor. Bu iki devin yanı sıra AB ülkeleri, Rusya, Hindistan ve hatta İsrail gibi aktörler de Afrika’da enerji sektöründe kendilerine yer edinmeye çalışıyor. Türkiye ise ‘kazandır-kazan’ ilkesiyle sürece farklı bir yaklaşımla dahil oluyor.

Küreselleşme ile birlikte devletlerin birbirlerine olan bağımlılığının her geçen gün arttığı dünyamızda, Afrika kıtası zengin enerji potansiyeli ile uluslararası sistemde etki alanını genişletmek isteyen aktörlerin ilgisini cezbediyor. Hâlihazırda petrol, doğalgaz, altın, uranyum, kobalt, koltan, krom ve elmas gibi birçok doğal kaynağa sahip olan kıta ülkeleri, gerekli teknoloji ve alt yapı yatırımlarıyla buluştuklarında geleneksel ve yenilenebilir enerji potansiyellerini daha da artırabilme imkânına sahip olacak.

Dünyadaki mevcut petrol rezervlerinin yaklaşık onda birini bünyesinde barındıran kıtada, Nijerya ve Angola bu alanda ön plana çıkıyor. Nijerya yalnızca petrol kapsamında değil, doğalgaz kapsamında da Cezayir ve Mozambik ile birlikte önemli bir enerji zenginliğine sahip. Petrol ve doğalgazın dışında Botsvana ve Sierra Leone elmas; Gana ve Güney Afrika altın; Nijer ve Namibya uranyum ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti ise koltan sektörlerinde önde gelen ülkeler.

KİM KİME RAKİP?

Uluslararası ilişkiler sistemindeki etki alanını genişletmek isteyen ve hızla kapitalistleşen ekonomilerinin devamlılığını sağlayabilmek adına hammaddeye ihtiyaç duyan küresel aktörler, Afrika’nın zengin enerji kaynaklarına göz dikmiş durumda. Bu kapsamda, Çin kıtadaki yatırımları ile en dikkat çeken ülke durumunda. ABD, her alanda olduğu gibi enerji alanında da kıtada Çin ile rekabet halinde. Bu iki devin yanı sıra, İngiltere ve Fransa gibi eski sömürgecilerin başını çektiği çeşitli AB ülkeleri, Rusya, Hindistan ve hatta İsrail gibi aktörler de Afrika’da enerji sektöründe kendilerine yer edinmeye çalışıyor.

TÜRKİYE: KAZANDIR-KAZAN

Türkiye ise kazandır-kazan merkezli bir dış politika felsefesiyle Afrika ülkelerine yakınlaşıyor ve kıtayla ilişkilerini her geçen gün derinleştirme yönünde çaba sarf ediyor. Ülkemizin bu yöndeki çabaları doğrultusunda enerji sektörüne dikkatini daha da yoğunlaştırması gerekiyor. Zira söz konusu yoğunlaştırma durumu, hem enerjide dışa haddinden fazla bağımlı olan Türkiye için hem de yeni dış yatırımlar beklentisinde olan enerji zengini Afrikalı ülkeler için önem arz ediyor. Ülkemizin kıtada enerji bağlamında birtakım yatırım ve girişimleri olmakla birlikte, mevcut tablo Afrika’da faaliyet gösteren diğer küresel aktörlerle yarışabilme yetisinden oldukça uzak. Oysa ki Türkiye, ismi geçen küresel aktörlerin birçoğu daha Afrika’ya ayak basmadan, Anadolu’dan çok önce bu kıtada devlet kurmuş bir medeniyetin temsilcisi ve sömürmeye değil paylaşmaya odaklanan bir ekonomik aklın takipçisi olarak bu yönde pozitif bir potansiyele fazlasıyla sahip.

DÖRT AŞAMALI PLAN

Bu kapsamda Türkiye’nin Afrika’da enerji alanındaki faaliyetlerini artırması yalnızca ülkemizin değil, Afrika ülkelerinin de menfaatine olacak. Türkiye’nin kıtanın enerji altyapısına dair kapasitesini artırmaya yönelik yatırımlar yapması ve çeşitli ülkelerde kaynak arama, çıkarma ve işletme faaliyetlerini yürütmesi neticesinde arz güvenliğini sağlaması yönünde çaba göstermesi yerinde olacak. Ülkemizin bu yöndeki çabası dört aşamalı bir plan dahilinde gerçekleştirilebilir: Yapılacak detaylı analizler neticesinde Afrika ülkelerinin enerji profillerinin çıkartılması, çıkarılan bu profillerin arasında yatırım yapılabilecek ülkelerin belirlenmesi, belirlenen ülkelerle ilişkilerin çok yönlü olarak geliştirilmesi ve yatırım yapılacak ülke için gerekli projelendirme ile finansmanın ivedilikle sağlanması.

Unutulmamalıdır ki, enerji başta olmak üzere kazandır-kazan politikasının temel saikleriyle hareket eden Türkiye’nin Afrika’daki etkinliğini artırması, kendi nezdinde ekonomik olarak kazanç kapısı olduğu kadar yükselen yeni-sömürgecilik dalgasına karşı kıta ülkelerinden yana reaksiyon gösteren bir duruş sergilemesi itibariyle de büyük önem arz ediyor.

AFRİKA GÜNDEMİ

  • Orta Afrika Cumhuriyeti, altın arama faaliyetleri yürütürken, nehirlere ve çevreye zarar verdikleri ortaya çıkan dört Çinli madencilik şirketinin çalışmalarını askıya aldı.
  • 2018’de yüzde 6.3’lük büyüme oranını yakalayarak IMF tahminlerinin üzerinde büyüyen Gana ekonomisinin, 2019’da yüzde 8.8’lik bir büyüme oranına ulaşması öngörülüyor.
  • Zimbabve hükümeti, arazileri kamulaştırılan beyaz ticari çiftçilere tazminat olarak ödenmesi gereken 3 milyar dolardan fazla kaynağın oluşturulması konusunda İngiltere’den yardım istedi.
  • Dünyaca ünlü teknoloji devi Google, Afrika’daki ilk yapay zeka laboratuvarını Gana’da açtı. Kıta, son dönemde global teknoloji şirketlerinin yaptığı önemli yatırımlarla dikkatleri üzerine çekiyor.
  • Uganda’da yeni petrol arama lisansları verilmesi konusunda açık teklif usulü ihalenin gelecek ay düzenlenmesi planlanıyor.
  • İngiltere’nin AB’den anlaşmasız ayrılığının birçok Afrika ülkesini de ekonomik yönden (olumlu/olumsuz) etkilemesi bekleniyor. Bazı Afrika ülkeleri için ihracat kazancına dönüşecek olan söz konusu durum, bazı ülkeler için ise ihracat kayıplarına yol açacak.
  • Bir süredir ekonomik sorunlarla boğuşan Zimbabve, Uluslararası Para Fonu (IMF) ile ekonomik reform programı konusunda anlaşmaya vardı. Yüksek enflasyonun vurduğu ülke ekonomisinin bu yıl yüzde 5.2 oranında küçülmesi bekleniyor.
  • Zimbabve, Rusya ile 4 milyar dolar değerinde platinyum madeni anlaşması imzaladı.

TÜRKİYE’NİN AFRİKA PROJEKSİYONUNDAN KESİTLER

  • Dünya Turizm Forumu (World Tourism Forum), dünya turizm sektörünün önde gelen temsilcilerini Afrika’da toplayacak. Angola’da 23-25 Mayıs’ta gerçekleştirilecek zirvede, Türkiye 100’e yakın turizmciden oluşan bir heyet ile temsil edilecek.
  • Afrika’nın en önemli ekonomileri arasında yer alan Nijerya’nın ekonomi başkenti Lagos’ta, 4-6 Eylül 2019 tarihleri arasında İstanbul Ticaret Odası tarafından Nijerya 2. Türk Ürünleri Fuarı düzenlenecek.
  • Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) bünyesindeki Türkiye-Mali İş Konseyi, 16-18 Nisan’da Mali’ye heyet ziyareti gerçekleştirdi. Ziyaret kapsamında Mali Ticaret ve Sanayi Odası (CCIM) ve Türkiye Cumhuriyeti Bamako Ticaret Müşavirliği işbirliğinde, Mali-Türkiye İş Forumu ve Mali Bakanları ile Bamako Belediye Başkanı Ortak Toplantısı Mali’nin başkenti Bamako’da yapıldı.
  • Tosyalı Holding Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı, Cezayir ve Senegal’in ardından Afrika’daki iki ülkede daha yatırım yapacaklarını duyurdu.
  • Türk Hava Yolları, Fas’ın turistik şehri Marakeş’i 308. destinasyon noktası olarak uçuş ağına ilave etti.

BAŞARI HİKAYESİ: GLOBACOM

Afrika’nın ve dünyanın en zengin iş adamlarından Mike Adenuga tarafından 2003’te kurulan Globacom, çok uluslu bir telekomünikasyon şirketi. Conpetro Nigeria Limited Şirketi bünyesinde faaliyetlerini sürdüren şirketin, dünya çapında 3 bin 379 çalışanı bulunuyor. Merkezi Nijerya’nın Lagos şehrinde bulunan Globacom, 1.2 milyar doların üzerindeki geliriyle Adenuga’nın en çok kâr getiren girişimleri arasında. Nijerya’nın ikinci büyük telekomünikasyon operatörü olan Globacom, sektöre ilgili Türk yatırımcıların Afrika pazarına girebilmesi için iyi bir fırsat olabilir.

Afrika atasözü

Afrika’da her sabah bir ceylan uyanır, en hızlı aslandan daha hızlı koşması gerektiğini, yoksa öleceğini bilir. Afrika’da her sabah bir aslan uyanır, en yavaş ceylandan daha hızlı koşması gerektiğini yoksa aç kalacağını bilir. Aslan ya da ceylan olmanızın bir önemi yok. Yeter ki güneş doğduğunda koşmak zorunda olduğunuzu bilin.