Afrika Birliği kuruldu

Dr. Muhammed Tandoğan

Paylaş LinkedIn E-posta
Yayınlanma tarihi: 24 Haziran 2019 Pazartesi
AA + -

Nüfusu 1.2 milyarı aşan ve 2.5 trilyon dolar Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın olduğu Afrika’yı ‘En büyük ekonomik bölge’ yapacak Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi Anlaşması yürürlüğe girdi. 52 ülkenin imzaladığı anlaşmayla, yapay sınırların ortadan kaldırılması ve kıta içindeki ticaret hacminin yüzde 52 artması bekleniyor.

Afrika ülkeleri bağımsızlıklarını kazandıkları günden bu yana milyonlarca insanı peşinden koşturan ‘tek bir Afrika’ hayalini gerçekleştirme yolunda önemli bir adım attı. Afrika Birliği Ticaret ve Sanayi Komiseri Albert Muchanga, 30 Mayıs 2019’da uzun zamandır üzerinde çalışılan Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi (AfCFTA) Anlaşması’nın yürürlüğe girdiğini ilan etti. Bu yapıcı sürecin mimarlarından Afrika Birliği Komisyonu Başkanı Çadlı Moussa Faki Mahamat da anlaşmayı, “Arzu ettiğimiz Afrika için tarihi bir zafer” olarak yorumladı.

52 ÜLKE İMZALADI

İlk adımları 2013’te atılan anlaşma, 2015’te yeni bir boyuta taşındı ve Afrika Birliği üyeleri, söz konusu anlaşma için müzakerelere başlanması gerektiğine karar verdi. İlk defa 2016’nın şubat ayında başlayan müzakere forumunu mart 2018’e kadar düzenlenen yedi ayrı forum takip etti. Mart 2018’de Ruanda’da toplanan 44 devletin temsilcileri anlaşmayı imzaladı. Daha sonraki süreçte Güney Afrika, Sierra Leone, Namibya ve Lesetho’yu da içeren çeşitli Afrikalı devletlerin katılımlarıyla anlaşmayı imzalayan devlet sayısı 52’ye yükseldi. Anlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için 55 Afrika Birliği üyesi ülkeden en az 22’si tarafından onaylanması gerekiyordu.

Siyasi entegrasyonu sağlamak için atılması gereken ilk adım olan ekonomik entegrasyonu sağlama noktasında önem arz eden anlaşma, hâlihazırda devasa bir potansiyeli bünyesinde barındırıyor. Resmi verilere göre 1.2 milyarı aşkın nüfusun yaşadığı ve 2.5 trilyon dolar Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın bulunduğu Afrika, serbest ticaret bölgesinin işlerlik kazanmasının ardından yeryüzündeki en büyük ekonomik bölge olma hüviyetini kazanacak. Afrika’daki daha ufak çaplı bölgesel ekonomik organizasyonları da içine alan bu anlaşma ile kıta ülkelerinin birbirine daha sıkı kenetlenmesinin önü açılacak ve Afrika kıtasının uluslararası sistemde etkili bir ekonomik aktör olarak ön plana çıkma ihtimali kuvvetlenecek. İmzalanmasının ardından 18 ayda yürürlüğe giren Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi Anlaşması’nın kıta ülkeleri arasındaki yapay sınırları aşarak Afrika içerisindeki toplam ticaret hacmini yüzde 52 artırması bekleniyor. Bu oranda artış ise Afrika’nın ticari sömürge prangalarını kırmasının ilk adımı olarak müthiş bir potansiyeli bünyesinde barındırıyor ki bu hamle, beraberinde kıta ülkelerinin kendi milli paralarıyla ticaretin önünü açabilme gücüne sahip. Bu durumun yanı sıra Afrika, küresel ticaretin üç elemanı olan hammadde, üretim ve pazar potansiyelinin tamamını fazlasıyla bünyesinde barındırıyor.

DENGELER DEĞİŞİR

Anlaşmanın beklentileri karşılaması, uluslararası sistemdeki dengeleri derinden sarsabilir. Bu kapsamda, tekel haline gelen çok uluslu şirketlerin gücünün kırılması ve kıta ülkeleri için daha adil bir paylaşım fırsatının ortaya çıkması Afrika’nın ekonomik olarak ipleri eline almasını sağlayabilir. Böyle bir atmosferde ise kıtanın kalkınmasının önündeki en önemli engellerden biri olan gümrük duvarları başta olmak üzere ekonomik dayatmalar tarihe karışabilir. Anlaşmanın kıta ülkeleri arasındaki ticareti artırmasının yanı sıra, yeni iş olanakları sunarak genç işsizliği azaltması ve ithal ürünlerdense Afrika’nın yerli ve milli ürünlerini ön plana çıkarması bekleniyor. Müreffeh ve ekonomik olarak daha bağımsız hareket edebilen Afrika ülkeleri ise gerek ekonomik gerekse siyasi olarak Türkiye gibi kendisini sömürme hedefi gütmeyen ülkeler ile olan ilişkilerine daha fazla öncelik tanıyabilir. Bu yönüyle anlaşmanın anti-emperyalist bir amaç taşıdığı da kolaylıkla anlaşılıyor.

NİJERYA MESAFELİ

Anlaşmanın en önemli eksiği ise Nijerya gibi Afrika ekonomisinin önde gelen ülkelerinden birinin anlaşmaya hâlâ imza atmaması. Nijerya’nın model olarak Avrupa Birliği’ne benzemekle beraber, Avrupa Birliği’nin yaşadığı bazı sıkıntıları yaşama tereddütlerini içeren anlaşmaya güç paylaşımı, göç ve güvenlik korkuları nedeniyle mesafeli yaklaştığı ilk akla gelen nedenler.

Ne var ki, projenin büyüklüğü ve şartlar göz önüne alındığında Nijerya’nın da yakın zamanda bu anlaşmaya taraf olması ve başlangıçta 500 milyar dolarlık bir potansiyel hacmi öngören Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi’nin devasa bir ekonomik organizasyona dönüşmesi oldukça mümkün. Bu kapsamda Türk şirketlerinin de Afrika pazarına daha hızlı ve yoğun entegre olması ve yerinde yatırım projeleriyle kıtadaki fırsatlardan en verimli bir şekilde yararlanması, uzun vadede Türkiye’nin Afrika ile ekonomik ilişkilerinin sağlamlaşması için olmazsa olmaz olarak karşımıza çıkıyor.

KITA GÜNDEMİ

  • Afrika’nın en zengin insanı Nijeryalı Aliko Dangote, 2019 için ‘Dünyanın En Büyük 50 Lideri’ listesinde 11. oldu.
  • Birçok kıta ülkesinde art arda uygulamaya koyulan yasal düzenlemelerin sonucunda Afrika şimdi plastik torba yasaklarında dünyaya öncülük ediyor.
  • Güney Afrika’da iktidar partisi ANC Genel Sekreteri Ace Magashule, ülke ekonomisi ve kaynaklarının kontrolünün hâlâ beyazlarda olmasını sert bir dille eleştirerek, siyahi halkın ekonomik kurtuluş mücadelesinin durdurulamaz olması gerektiğini söyledi.
  • Liberya’da pahalılık, hükümet ve yolsuzluk karşıtı protestolar sonrası sosyal medyaya erişim hükümet tarafından engellendi.
  • Aralık 2020’de faaliyete geçecek Etiyopya’daki GERD Barajı, 750 MW’lık enerji üretecek. Toplam 6000 MW kapasiteye sahip olan GERD Barajı, Afrika kıtasındaki en büyük baraj olma potansiyeline sahip.
  • Afrika Birliği, yönetimin sivillere teslim edilinceye kadar Sudan’ın birlik üyeliğini askıya aldı.
  • Birleşmiş Milletler’in eylülde gerçekleştirilecek olan 74. Genel Kurul Başkanlığı’na Nijeryalı diplomat Ticani Muhammed Bande seçildi.
  • Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Anlaşması, 30 Mayıs 2019’da yürürlüğe girdi.

TÜRKİYE’NİN AFRİKA PROJEKSİYONUNDAN KESİTLER

  • Türkiye ilk defa Afrika’da ticaret merkezi kuracak. Bu yıl bölgede önemli bir rol oynayan Kenya’nın Nairobi şehrinde 3 farklı sektörün bir araya gelerek oluşturacakları bir Türkiye Ticaret Merkezi (TTM) projesinin hayata geçirilmesi planlanıyor.
  • TİKA tarafından restorasyonu yapılan Etiyopya’nın Harar kentindeki Osmanlı’nın asırlık konsolosluk binası, sosyal ve kültürel faaliyetlerin yanı sıra Türkçe dil eğitimlerinin yapılacağı merkez olarak hizmet verecek.
  • Türk Hava Yolları Sudan’ın başkenti Hartum’a gerçekleştirdiği uçuşları iptal etti.
  • Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Güney Afrika Devlet Başkanlığı’na yeniden seçilen Cyril Ramaphosa’yı arayarak tebrik etti.
  • Somali Silahlı Kuvvetleri’nin teşkilat, eğitim, öğretim, askeri altyapı ve lojistik sistemlerinin iyileştirilmesi kapsamında bir aylık eğitimlerini tamamlayan III. Somali Piyade Taburu’nun yemin töreni Mogadişu’da bulunan Anadolu Kışlası’nda yapıldı.

Afrika atasözü

“Yarın dağları yerinden oynatmak istiyorsanız, bugün taşları kaldırarak işe başlamak mecburiyetindesiniz.”