Küresel nüfuz rekabetinde Afrika limanları

Dr. Muhammed Tandoğan

Paylaş LinkedIn E-posta
Yayınlanma tarihi: 23 Ağustos 2019 Cuma
AA + -

Ticaret savaşları, Afrika’da limanlar üzerindeki nüfuz rekabetiyle kendini gösteriyor. Afrika’da her alanda olduğu gibi buradaki rekabette de Çin ön plana çıkıyor. Pekin yönetimi Afrika’da, İpek Yolu’nun yeniden hayata geçirilmesi tasarısı kapsamında, 46 liman projesinin finansmanını sağlıyor, 11 limanı ise bizatihi işletiyor.

Afrika’nın en yoğun limanlarından biri olan Cibuti limanında, 40’ı aşkın uluslararası firma iş yapıyor. Cibuti’de, ABD ile Çin arasındaki rekabet, limancılık sektöründe de kendini gösteriyor. Kıta ile ticareti her geçen gün artan Türkiye’nin, Afrika limanlarını stratejik bir yatırım olarak gündeme alması gerekiyor.

Afrika kıtasındaki ülkelerin yaklaşık üçte ikisinin denize sınırı olduğu düşünüldüğünde, kıtadaki limanlar gerek kıta içi ticaretin sağlanması bağlamında gerekse küresel pazarlar ile etkileşim kurulması noktasında önemli rol oynuyor. Kıta ülkelerinin dünya üzerindeki toplam küresel ticaretin yüzde 2.7’sini gerçekleştirmelerine rağmen, deniz yoluyla gerçekleşen ticaretin yüzde 7’sinin, deniz ithalat ve ihracatının ise yaklaşık yüzde 5’inin Afrika ülkeleri tarafından gerçekleştirdiği düşünüldüğünde bu rol daha iyi anlaşılabilecek. Zira kıtadaki ülkelerarası ulaşım ve bağlantıyı kolaylaştıran limanlar, Afrika ülkelerinin ithalat ve ihracatına önemli oranda katkı sağlıyor.

CİBUTİ REKABETİ

Mozambik’teki meyve, sebze ve turunçgiller için önemli bir ithalat-ihracat merkezi olan Beira Limanı, Zimbabve, Zambiya ve Malavi ile deniz ve kara bağlantılarına sahip olmasının yanı sıra Avrupa, Asya ve Ortadoğu ile deniz yolu ile çeşitli bağlantılara sahip. Afrika’nın en yoğun limanlarından biri olan Cibuti limanında ise 40’ı aşkın uluslararası firma ile iş yapılıyor. Cibuti’de, ABD ile Çin arasında süregelen rekabet, limancılık sektöründe de kendisini gösteriyor. Apapa ve Tin Can limanlarına da sahip olmasına rağmen Lagos Limanı, nüfusu 190 milyonu aşan Nijerya için en önemli ithalat-ihracat merkezi olarak anılıyor. Nijerya ekonomisi için son derece değerli olan bu liman, Batı Afrika’nın en temel ve geniş limanı hüviyetinde.

Namibya’da yer alan Walvis Körfezi Limanı, yılda yaklaşık 2 milyon ton kargo kapasitesi, kolay ve güvenilir erişimi ve yılda yaklaşık bin geminin ticari amaçlarla ziyaret etmesi nedeniyle uluslararası ticarete yeni başlayanlar için Afrika’da gözde bir liman hükmünde. Güney Afrika’da yer alan bir diğer liman olan, 1970’de kurulan Saldanha Körfezi Limanı’ndan yılda yaklaşık 28 ton demir ve 6.1 ton ham petrol ithal ediliyor. Mısır’daki Süveyş Kanalı Konteynır Terminali de Avrupa, Ortadoğu, Asya ve Doğu Afrika’yı ticari olarak birbirine bağlaması itibariyle önem arz ediyor. Son olarak Fas’ın yaklaşık 1.6 milyar dolar harcayarak hayata geçirdiği Tanca Akdeniz Limanı projesi, Afrika’nın en büyük limanı vasfını ele geçirmesinin yanı sıra, 2018’de 35 milyar dolar ihracat, 15 milyar dolar da ithalat hacmine ulaştı.

TÜRKİYE GÜNDEMİ

Türkiye 21. yüzyıl ile birlikte her alanda olduğu gibi ticaret alanında da Afrika ile olan ilişkilerinde ciddi aşama kaydetti. Bu kapsamda ülkemiz, 15 yılda Afrika ülkeleri ile olan ticaret hacmini 4 kat artırarak 20 milyar doların üzerine çıkarabilmeyi başardı. Ne var ki, gerek Türkiye’nin gerekse kıta ülkelerinin mevcut potansiyeli düşünüldüğünde, bu rakam olması gereken rakamın oldukça altında. Bu kapsamda, Türkiye’nin ve Türk iş adamlarının, kıtadaki limanlar hakkında bilgi sahibi olması ve bu limanlara sahip olan ülkelerle iyi ilişkiler içerisinde olmaya özen göstermesi, ülkemizin Afrika ile olan ticaretine olumlu yönde katkı sağlayacak. Deniz ticaretinin Afrika için önemini her geçen gün artırdığı düşünüldüğünde, Türk iş adamlarının da bu alana daha çok ağırlık vermesi kendileri ve ülkemiz için yeni fırsatları da beraberinde getirme imkânına fazlasıyla sahiptir.

ÖNCÜ LİMANLAR

Kıta ülkelerinin önemli bir kısmının denize kıyısı olması münasebetiyle limanlar ithalat ve ihracatta önemli yer tutarken, bu limanların bazıları diğerlerine nispeten daha fazla ön planda. Limancılık sektöründe, bilhassa Güney Afrika’nın dikkate değer bir ivme yakaladığı görülürken, bölgesel ve küresel ticarette ön plana çıkan bazı Afrika limanları şu şekilde: Durban Limanı (Güney Afrika), Richards Körfezi Limanı (Güney Afrika), Mombasa Limanı (Kenya), Darüsselam Limanı (Tanzanya), Beira Limanı (Mozambik), Cibuti Limanı (Cibuti), Süveyş Kanalı Konteynır Terminali (Mısır), Lagos Limanı (Nijerya), Walvis Körfezi Limanı (Namibya), Saldanha Limanı (Güney Afrika) ve Tanca Akdeniz Limanı (Fas).

Bahsi geçen limanlardan hemen her biri farklı özellikleri nedeniyle önem arz ediyor. Örneğin Afrika kıtasının en işlek limanlarından biri olan Durban Limanı, her ay bine yakın ticaret gemisi tarafından ziyaret ediliyor. Özelde Güney Afrika’nın genelde ise Afrika kıtasının önde gelen kömür ihraç noktası olan Richards Körfezi Limanı’nın kapasitesinin 92 milyon tona kadar artırılması çalışmaları ise ABD tarafından 140 milyon dolarlık bir bağışla destekleniyor. Doğu Afrika’nın en büyük limanlarından olan 22 milyon ton kapasiteli Mombasa Limanı Kenya, Uganda, Ruanda, Burundi ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti tarafından ortaklaşa kullanılıyor. Mombasa Limanı’nın en ciddi rakibi Darüsselam Limanı ise teknik kapasitesi ve diğer limanlar kadar yoğun olmaması nedeniyle ithalat ve ihracat için önemli bir alternatif nokta durumunda.

ÇİN FAKTÖRÜ

Afrika kıtasındaki limanlar hem bölgesel hem de küresel düzeyde rekabetin konusu. Yerel düzeyde, hangi ülkenin daha iyi ve çok gelir getiren limana sahip olacağı konusunda rekabet yaşanırken; küresel düzeyde ise hangi aktörün Afrika’daki limanlar üzerinde daha fazla nüfuz sahibi olacağı bir rekabet söz konusu. Afrika’da limanlar üzerinden yaşanan rekabette de Çin faktörü ön plana çıkıyor. Halihazırda Pekin yönetimi, Afrika’da tarihi İpek Yolu’nun yeniden hayata geçirilmesi tasarısı kapsamında, tamamlanmış ya da yürütülmekte olan 46 liman projesinin finansmanını sağlıyor, 11 limanı ise bizatihi işletiyor. Bahsi geçen limanlardan bazıları şu ülkelerde bulunuyor: Moritanya, Cape Verde (Yeşil Burun Adaları), Gine, Sierra Leone, Fildişi Sahili, Kongo, Angola, Gana, Togo, Nijerya, Kamerun, Sudan, Cibuti, Tanzanya ve Mozambik. Kıtada yer alan limanlardan gerçekleştirilen ticaretin yüzde 40’ını ham petrolün, yüzde 20’sini ise petrol ve gaz ürünlerinin teşkil ettiği düşünüldüğünde, gerek Çin’in Afrika’daki limanlara olan ilgisi, gerekse bu alandaki küresel rekabet daha iyi anlaşılabilecek.

AFRİKA GÜNDEMİ: KITADA NELER OLUYOR?

  • Avrupa’nın sıklaştırdığı göç kontrolüyle azalan Akdeniz geçişleri sonrası, çeşitli sorunlarla boğuşan Afrika ülkeleri vatandaşları yönlerini Atlas Okyanusu’nun batı kıyılarına çevirdi. Bu yüzden ABD’ye ulaşan Afrikalı göçmenlerin sayısında büyük artış yaşanıyor.
  • Etiyopya’da bir günde 353 milyon fidan dikilerek dünya rekoru kırıldı.
  • Orta Afrika ülkesi Kongo’nun ikinci büyük şehri olan Pointe Noire, THY’nin Afrika kıtasındaki 58. destinasyonu olarak uçuş ağına eklendi. Bu adımıyla THY, aynı zamanda kıtada en çok noktaya uçan hava yolu şirketi unvanını da pekiştirdi.
  • Türk müteahhitlik firması Summa, Doğu Afrika ülkesi Ruanda’nın başkenti Kigali’de 28 bin metrekarelik bir alanda 10 bin kişilik bir salonu inşaatını yalnızca altı aylık bir sürede tamamlayarak büyük bir başarıya imza attı.
  • Uganda’da 2021 Cumhurbaşkanlığı seçimi için genç sanatçı ve milletvekili Bobi Wine adaylığını ilan etti. Özellikle genç kesimden olmak üzere halktan büyük destek gören Wine, 1986’dan beri iktidarda olan Yoweri Museveni’nin en güçlü muhalifi durumunda.
  • Uluslararası derecelendirme kuruluşu Moody’s, Güney Afrika’nın finansal krizle boğuşan dev enerji şirketi Eskom’u kurtarma planının ek bütçe açığına sebep olacağı gerekçesiyle ülkenin kredi notunu negatif yönde etkileyebileceği konusunda uyardı.

AFRİKA ATASÖZÜ

Beklersen, sadece sana geleni alırsın ama eğer gidersen, istediğin her şeyi.