Afrika’da ürünler taşımacılıkla ucuzlayacak

Dr. Muhammed Tandoğan

Paylaş LinkedIn E-posta
Yayınlanma tarihi: 25 Ekim 2019 Cuma
AA + -

Taşımacılıktaki altyapı yetersizliği Afrika’da ürünlerin piyasalara giriş fiyatını yaklaşık yüzde 30-40 oranında artırıyor. Kıtada denize kıyısı olmayan 18 ülkenin varlığı, mevcut altyapının geliştirilmesini gerekli kılıyor.

Dünya Bankası, Afrika’nın 90 milyar dolar civarında bir altyapı yatırımına ihtiyaç duyduğunu belirtirken, Çin Halk Cumhuriyeti bu alanda da en çok yatırım yapan ülke olarak karşımıza çıkıyor.

Dr. Muhammed Tandoğan
tandoganmuhammed@gmail.com

Afrika kıtası ekonomik olarak müthiş bir potansiyeli bünyesinde barındırıyor. Enerjiden alt yapıya, gıdadan tarıma, petrol ve madencilikten savunma sanayine kadar her alanda yatırım vadeden kıtanın bu potansiyeli kıta ülkelerinin ticaret verilerine de yansımış durumda. Dünya üzerindeki toplam ihracatın yaklaşık yüzde 2.5’ini toplam ithalatın ise yaklaşık yüzde 3’ünü gerçekleştiren kıta ülkelerinin 2001’de 235 milyar dolar olan ticaret hacmi 2016’ya gelindiğinde yaklaşık 3.5 kat artarak 830 milyar dolara yükseldi. Afrika ülkelerinin toplam ticaret hacimlerinin ve dolayısıyla ekonomik durumlarının daha iyi bir seviyeye getirilebilmesi için taşımacılık sektörünün hızlı, güvenilir ve az maliyetli bir hale getirilebilmesi oldukça büyük önem arz ediyor. Hâlihazırda Afrika kıtası, 40 stratejik nakliye koridoru ile uluslararası ticaretin yüzde 40’ını taşıyor. Mevcut 19 limanı ve 53 havayolu da kıta ülkelerinin taşımacılık bağlamında ilerlemelerine olanak sağlıyor.

SORUNLAR-FIRSATLAR

Ne var ki, kıta ülkeleri mevcut potansiyellerine ve her geçen gün daha fazla gelişim göstermelerine rağmen taşımacılık anlamında hâlâ ciddi sorunlarla boğuşuyor. Bu kapsamda elverişsiz altyapı olanakları Afrikalı devletlerin karşılarındaki en büyük problem. Birleşmiş Milletler (BM) tarafından yayınlanan bir rapora göre, Afrika’da yaşayan nüfusunun yaklaşık yüzde 60’ı modern bir altyapıya ulaşım noktasında güçlük çekiyor. Taşımacılık sektöründeki altyapı yetersizliği ise Afrika’da ürünlerin piyasalara giriş fiyatını yaklaşık yüzde 30-40 oranında arttırıyor. Elbette bu durum madencilikten tarıma aklınıza gelebilecek birçok sektörü olumsuz etkiliyor. Kıtada denize kıyısı olmayan 18 ülkenin varlığı bir yandan taşımacılık masraflarını arttırırken, diğer yandan ise mevcut altyapı olanaklarının geliştirilmesini gerekli kılıyor. Afrika ülkelerinin toplam ticaretinin yüzde 17.7’sini kıta ülkeleriyle yaptığı düşünüldüğünde bu gereklilik daha iyi anlaşılabiliyor. Zira bu rakam Amerika kıtasında yüzde 55.2, Asya’da yüzde 59.9, Avrupa’da ise yüzde 68.7.

90 MİLYAR DOLAR YATIRIM

Uluslararası ticaretin öneminin artmasıyla, son derece stratejik konumda yer alan Afrika kıtası daha da önemli bir hale geliyor. Kıtanın önemini giderek arttırabilmesi için ise en önemli gereksinimlerden biri mevcut taşımacılık ağlarının geliştirilmesi. Bu doğrultuda, Dünya Bankası Afrika’nın 90 milyar dolar civarında bir altyapı yatırımına ihtiyaç duyduğunu belirtirken, Afrika Kalkınma Bankası bu rakamı yaklaşık 150 milyar dolar olarak ifade ediyor. Bu ihtiyaç duyulan yatırımların ise büyük oranda enerji ve taşımacılık sektörüne yönelik olmasının elzem olduğunun da altı çiziliyor. Günümüzde Afrika kıtasına yönelik taşımacılık alanındaki yatırımların toplam değeri yaklaşık 20 milyar dolar. Seneler içerisinde yatırım miktarında azalma gösterse de, Çin Halk Cumhuriyeti bu alanda da en çok yatırım yapan ülke olarak karşımıza çıkıyor. Kıtaya taşımacılık sektöründe gerçekleşen yatırımların yaklaşık üçte biri Batı Afrika’ya yönelmiş durumda. Ek olarak, Fas, Tanzanya, Tunus ve Fildişi Sahili ülkeleri taşımacılık sektöründe en fazla proje üretilen ve yatırım yapılan ülkeler olarak göze çarpıyor.

DEMİRYOLU AĞLARI

Afrika kıtasında kara, deniz ve hava yollarının yanı sıra demir yolu ağlarıyla lojistik transfer noktaları adeta örülmüş durumda. Geçmiş çağlarda binek hayvanları ile yapılan yük taşımacılığı günümüzde yerini daha modern yöntemlere bırakmış durumda. Post-kolonyal dönemden günümüze teknolojinin gelişmesi ile birlikte üretilen motorlu taşıtlar ve yolların nispeten daha iyi bir hale getirilmesi, taşımacılık alanında kara yollarının ciddi manada kullanılmasına olanak sağlıyor. Birinci Dünya Savaşı yıllarının ardından iç bölgelerle ulaşımı sağlamak ve çıkarılan madenleri ilgili hedef noktalarına taşımak için kullanılan demir yolları da 1960’lı yıllardan itibaren daha da iyileştirilerek taşımacılık sektörünün hizmetine sunulmuş olmasının yanı sıra deniz yolu taşımacılığı da geçmişten günümüze Afrika kıtasının taşımacılık sektöründe gerek kıta içi gerekse kıta dışı ulaşımda önemli rol oynuyor. Bilhassa kaliteli yapay limanların inşa edilmesiyle birlikte, deniz taşımacılığı Afrika için önemli bir ticaret kapısı haline dönüşmüş durumda.

HAVA KARGODA FIRSAT

Afrika kıtasının coğrafi olarak genişliği ile kara ve demir yollarının altyapı eksikliği düşünüldüğünde, hava taşımacılığı kuvvetli bir alternatif olarak ön plana çıkıyor. Hava yolu taşımacılığının zaman içerisinde yaygınlaşması, Afrika’da taşımacılık sektörünü hızlandırmış ve bu sektörün masraflarını nispeten düşürmüş görünüyor. Kıtadaki en önemli hava limanları Fas (Kazablanka), Mısır (Kahire), Senegal (Dakar), Fildişi Sahilleri (Abidjan), Nijerya (Lagos), Kamerun (Douala), Etiyopya (Addis Ababa), Kenya (Nairobi) ve Güney Afrika’da (Jakarta). Ne var ki, hava yolu nam-ı diğer hava kargo taşımacılığı Afrika’da tam anlamıyla etkin bir şekilde kullanılabilir değil. Güney Afrika bu durumun en iyi örneklerinden. Zira bu ülkede taşımacılık sektöründe karayolları yüzde 70, limanlar yüzde 15, demiryolları yüzde 10 ve havayolları ise ancak yüzde 5 oranında tercih ediliyor. Afrika’nın genelinde de bu durum paralellik arz ediyor.

Afrika’da hava kargo taşımacılığının zamanla daha da artacağı düşünüldüğünde, bu alanda önemli bir birikime sahip olan Türkiye’nin tecrübesini ve elindeki imkânları Afrika’ya aktarması hem kıta ülkelerinin hem de ülkemizin menfaatine bir adım olarak değerlendiriliyor. Bu yönüyle yeni açılan İstanbul Havalimanı alt yapısının en verimli hale getirilerek vakit kaybetmeksizin THY hava kargo uçaklarını Afrika pistlerine sürmekte yarar görülüyor. Bu konuda “erken kalkan yol alır” darb-ı meselinden ilham alarak söyleyebilirim ki; Türkiye’deki özel havayolu şirketlerine de büyük sorumluluklar düşüyor. Benden söylemesi…

KITANIN GÜNDEMİ:

Afrika’da neler oluyor?

  • 19 Ekim 2019’da Dolmabahçe Sarayı’ndaki 3. Afrika Ülkeleri Dini Liderler Zirvesi’nin açılış programında konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, “Afrika’da kapısı çalınmadık dost, yarası sarılmadık gönül, iş birliği yapılmadık devlet bırakmıyoruz” dedi.
  • Birleşik Krallık, G7 ülkeleri içinde Afrika’daki en büyük yatırımcı ülke olma niyetinde olduğunu açıkladı.
  • Cumhurbaşkanı Uhuru Kenyatta, Çin tarafından inşa edilen 1.5 milyar dolarlık demiryolu projesinin ikinci aşamasını ziyaret etti. Demiryolu projesi tamamlandığında, Kenya’yı diğer altı Doğu Afrika ülkesiyle birleştirecek.
  • Etiyopya gıda güvenliğini artırmak için drone ve uydu yardımıyla tarım alanlarını gözlemlemek için proje başlattı.
  • Exxon Mobil ile Japon JGC’nin imzaladığı anlaşmayla Mozambik’te yapılması planlanan sıvılaştırılmış doğalgaz projesi hayata geçiyor. Proje, Afrika’nın en büyük yatırımlarından biri olarak öne çıkıyor.
  • Küresel güç olmanın yolu artık Afrika’dan mı geçiyor? 23-24 Ekim tarihlerinde Rusya’nın Soçi’de düzenlediği Afrika Zirvesi, kıtada küresel bir güç olarak yeniden dirilişindeki son adım olarak öne çıkıyor.
  • Ruanda Yeşil Fonu ile Global Allience arasında varılan anlaşma ile ülkenin iklim değişikliğinden kaynaklanan sorunlarını çözmek için Akıllı Şehir ve Akıllı Köyler projelerinin geliştirilmesi kararlaştırıldı.
  • Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) garantörlüğünde Afrika Araştırmacıları Derneği (AFAM), Afrika Koordinasyon ve Eğitim Merkezi (AKEM) ve Anadolu Ajansı (AA) ortaklığında, Afrika Medya Temsilcileri Eğitimi Programı (AFMED) 21 Ekim-12 Kasım tarihleri arasında İstanbul’da gerçekleşecek.

AFRİKA ATASÖZÜ: Gerinmek para etseydi, kediler servet sahibi olurdu.